و حقوق ملت بيچاره بعد از همهء اين زحمات ضايع و پايمال خواهد شد ديگر نتايج وخيمهء آتيه چه بشود و چه پيش آيد خدا داناست بالاخره قرار شد نگارنده آقاى طباطبائى را ملاقات كنم و اين شايعه را بايشان بگويم و آقايان هم هركدام كارى را متقبل گرديدند . به اين جهت روز جمعهء بيست و سوم ربيع الثانى 1324 كه در خانهء جناب ذو الرياستين مجلس ضيافت بود طرف صبح قبل از آمدن مهمانان كه عضو انجمن نبودند اعضاء انجمن حاضر شده و هريك نتايج اقدامات و زحمات خود را اظهار كردند از آن جمله نگارنده وقايع را گفت كه اعضاء خرّم و خورسند گرديدند كه مجمل و مختصر مطلب را در طى يك مسئلهء تاريخى در اين مقام ذكر ميكنيم آنوقت شروع برشتهء تاريخ خود كه گرفتارى آقا ميرزا آقا اصفهانى و مجد الاسلام كرمانى و آقا ميرزا حسن مدير رشديه است مينمايم و چون اين واقعه مربوط به ارامنه است فلذا مختصرى هم از تاريخ ارامنه را در اين مقام ذكر كرده از خوانندهء تاريخ معذرت ميخواهم . ارمن ارمن و ارمنى بنابر آنچه در دائرة المعارف نوشته است قديم‌تر و بزرگتر طايفه و ملت بوده كه بعد از طوفان تشكيل شد كه سيصد نفر از اولاد و نوهء ( يافث بن نوح ) از بابل به طرف ارمنستان مسافرت نموده و در آنجا شهرى بنا كردند موسوم به ( هايكا عمار ) يعنى شهر ( هايك ) كه رئيس آن جماعت بود بعضى گويند اصل اين طايفه از كلدانيين است ابن خلدون گويد جدّ آنها ( قموئيل ) پسر ( ناحور ) برادر حضرت ابراهيم است در اوّل معروف به ( هايكانيين ) بودند پس منسوب به ارمن گرديدند چه يكى از ملوك بزرك اين طايفه بعد از ( هايك ) آرام بوده است بعضى گويند ارمنى منسوب است به ( ارميناك ) پسر ( هايك ) بهرجهت مملكت ارمن به چهار دولت بزرك منقسم ميگردد اوّل دولت ( هيكاظاض ) منسوب به ( هايك ) اوّل مؤسس دولت ارمن . دوم دولت ( ارشاكونيين ) منسوب به ( ارشاك برثى ) كه اوّل پادشاه اين سلسله بود . سوّم دولت ( باكرادونيين ) منسوب به ( قاشود باكرادونى ) اوّل پادشاه اين سلسله . چهارم دولت ( روبينيين ) منسوب بروبين كبير اوّل پادشاه و اول مؤسس اين سلسله . پس از انقراض و اضمحلال هردولتى تا تأسيس و تشكيل دولتى ديگر بعض امراء و واليهاى غير قانونى فاصله شدند اما تشكيل دولت اول پس از آنكه ( هايك ) لشكرى گرد آورده و با پادشاه بابل كه يكى از نمرودها بود و خلق را بپرستش خود مجبور مينمود جنك كرد و بر نمرود غالب آمده در سنه 3107 قبل از ميلاد تشكيل سلطنت قانونى داد و منظّم كرد نظامات سياسيه و قوانين اساسيه و تعمير كرد عمارات بسيار را و از جهت عدل و داد قسمى رفتار نمود كه دولتش بزرك و پايدار گرديد و پنجاه و نه كس پادشاهان قانونى اين دولت بودند و هفت نفر واليها و امراء كه پس از انقراض دولت هريك بقهر و غلبه مدتى در ارمن سلطنت كردند . بالجمله پس از آنكه هايك در سنه 2026 درگذشت پسرش ارميناك كه وليعهد او بود بجاى پدر نشست و برادرهايش را از مركز حكومت با خود برداشت و به طرف شمال ارمنيه رفت و ( اركاس ) را مقرّ و